Nước Đức từ lâu đã trở thành miền đất hứa với nhiều người lao động quốc tế, đặc biệt khi ngành điều dưỡng tại đây đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân lực trầm trọng. Hàng ngàn bạn trẻ Việt Nam đã không ngần ngại nắm bắt cơ hội này, ấp ủ hy vọng về một cuộc sống tốt đẹp hơn trên đất khách.
Thế nhưng, giấc mơ đổi đời ấy không phải lúc nào cũng được hiện thực hóa một cách suôn sẻ. Nhiều học viên điều dưỡng người Việt đã phải đối mặt với thực tế phũ phàng, rơi vào hoàn cảnh bấp bênh, thậm chí là nguy cơ bị bóc lột nghiêm trọng.
Các chuyên gia cảnh báo rằng, chính sự thiếu vắng những quy định rõ ràng đã khiến những người trẻ này trở nên dễ bị tổn thương, mở ra kẽ hở cho những hành vi trục lợi.
Trước những vấn đề nhức nhối này, giữa tháng 7 vừa qua, cảnh sát Berlin đã chính thức triển khai dự án mang tên "Hope" (Hy vọng). Sáng kiến này ra đời với mục tiêu cụ thể là đấu tranh chống lại nạn buôn người và bóc lột lao động.
Các điều tra viên tham gia dự án đặt mục tiêu tìm ra những kẻ phạm tội và đồng thời bảo vệ các nạn nhân một cách hiệu quả nhất. Đây là một phản ứng cần thiết trước thực trạng ngày càng nhiều lao động nhập cư và học viên học nghề lâm vào tình trạng phụ thuộc đầy rủi ro.
Phía sau giấc mơ điều dưỡng: Cuộc sống chật vật và những góc khuất
Thực trạng đáng báo động này được thể hiện rõ nét qua câu chuyện của nhiều thanh niên Việt Nam đang học nghề tại bang Thüringen. Họ đặt chân đến Đức với ước mơ trở thành điều dưỡng viên, hy vọng về một khởi đầu mới đầy hứa hẹn.
Nhưng điều chờ đợi họ lại là những căn phòng trọ chật chội, tiền lương không được thanh toán sòng phẳng và một tương lai vô định. Hùng, một trong số các học viên, đã có lúc phải sống chung với gần 10 người khác trong một căn phòng.
Khu vực bếp và phòng tắm cũng là không gian chung cho hàng chục người. Anh Hùng cho biết thêm, nhiều bạn bè đồng cảnh ngộ của anh cũng chịu đựng tình cảnh tương tự nhưng rất hiếm khi dám lên tiếng.
"Nhiều đồng hương của tôi cảm thấy xấu hổ," Hùng chia sẻ. "Họ ở một đất nước xa lạ, không quen biết ai và thường không dám nói ra mong muốn hay những vấn đề mình gặp phải." Sự im lặng này càng đẩy họ vào thế yếu, khó lòng tự bảo vệ mình.
Vòng xoáy phụ thuộc nguy hiểm từ môi giới và chủ lao động
Nhà khoa học xã hội Dorothea Czarnecki, một chuyên gia đã nhiều năm nghiên cứu sâu về vấn đề tuyển dụng lao động có tay nghề người Việt, cho biết những trường hợp như Hùng không hề khiến bà ngạc nhiên. Bà khẳng định: "Đáng tiếc là đây không phải những trường hợp cá biệt."
Bà Czarnecki giải thích rằng ngay từ những bước đầu tiên, nhiều bạn trẻ đã bị đẩy vào vòng phụ thuộc chặt chẽ vào các công ty môi giới và người sử dụng lao động. Nơi làm việc, chỗ ở và thậm chí cả tình trạng cư trú của họ đều bị gắn liền với nhau.
Điều này tạo ra một rào cản lớn, khiến họ rất khó tự bảo vệ bản thân khi gặp vấn đề. Bà Dorothea Czarnecki nhấn mạnh: "Khi tiền lương không được trả đầy đủ hoặc họ bị gây áp lực, những người này gần như không có khả năng tự vệ."
Chất lượng đào tạo đáng lo ngại và nguy cơ mất quyền cư trú
Ngoài những vấn đề về chỗ ở và tiền lương, chất lượng chương trình đào tạo cũng là một điểm khiến nhiều học viên Việt Nam vô cùng thất vọng. Nhiều người gặp khó khăn lớn trong các lớp học tiếng Đức do nội dung không đầy đủ, không đáp ứng được yêu cầu.
Tình trạng lương bị chậm hoặc thậm chí chưa được thanh toán diễn ra phổ biến, gây áp lực tài chính nặng nề. Tâm, một học viên khác, đã không giấu nổi sự thất vọng khi chia sẻ câu chuyện của mình.
"Tôi đã rất vui khi đến Đức. Tôi muốn làm việc và xây dựng tương lai," Tâm tâm sự. "Nhưng rồi có lúc tôi không thể mỉm cười được nữa khi ở trong viện dưỡng lão đó."
Theo lời kể của Tâm, sau khi anh khiếu nại về việc chưa được trả lương, người sử dụng lao động đã đưa ra một thỏa thuận chấm dứt hợp đồng. Anh đã ký mà không hề hiểu rõ nội dung. Việc không còn chương trình đào tạo đã đe dọa nghiêm trọng đến quyền lưu trú của anh tại Đức, một nghịch lý lớn khi quốc gia này đang rất cần học viên học nghề.
Nhu cầu lao động lớn, nhưng hệ thống môi giới còn nhiều lỗ hổng
Theo thống kê từ cơ quan việc làm liên bang Đức, đến cuối tháng 9 năm 2025, quốc gia này vẫn còn tới 54.000 vị trí học nghề chưa có người đăng ký. Các lĩnh vực như điều dưỡng, thủ công, nhà hàng - khách sạn là những nơi thiếu hụt nhân lực trầm trọng nhất.
Điều này cho thấy nhu cầu về lao động nước ngoài tại Đức là vô cùng lớn và cấp thiết. Tuy nhiên, bà Czarnecki chỉ rõ rằng một trong những vấn đề cốt lõi nằm ở chính hệ thống môi giới lao động.
Nhiều người Việt đã sang Đức thông qua các công ty môi giới tư nhân, và không ít gia đình phải vay nợ hàng nghìn euro để chi trả chi phí này. Đáng buồn thay, họ lại thường rơi vào tay những đơn vị môi giới thiếu minh bạch, hoạt động không rõ ràng.
"Tôi không thích dùng cụm từ ‘con sâu làm rầu nồi canh’," bà Dorothea Czarnecki thẳng thắn nhận định. "Vì điều đó tạo cảm giác như có một hệ thống tốt nhưng chỉ có vài trường hợp ngoại lệ. Thực tế là ngay từ đầu đã không hề tồn tại một hệ thống được tổ chức bài bản."
Cần những quy định minh bạch và công bằng để bảo vệ người lao động
Để chấm dứt tình trạng đáng báo động này, bà Czarnecki kêu gọi cần phải có các công ty môi giới được chứng nhận rõ ràng cùng với những quy định minh bạch hơn nữa. Bà cũng đề xuất rằng bên nào cần nguồn lao động thì bên đó phải chịu trách nhiệm chi trả chi phí môi giới.
Điều này sẽ giúp giảm bớt gánh nặng tài chính khổng lồ đổ lên vai những người trẻ đang tìm kiếm cơ hội. Dù phải đối mặt với vô vàn khó khăn và thử thách, những học viên người Việt được đề cập trong bài viết này cuối cùng đều đã tìm được nơi học nghề mới.
Tuy nhiên, một thực tế đáng buồn là chỉ có duy nhất một người trong số họ tiếp tục được học đúng ngành điều dưỡng như dự định ban đầu. Đây không chỉ là câu chuyện cá biệt mà còn là một thực tế đáng báo động, phản ánh rõ ràng một vấn đề mang tính hệ thống.
Nước Đức đang tích cực tuyển dụng lao động có tay nghề từ nước ngoài, nhưng lại thường để họ rời đi vì những điểm yếu cố hữu trong chính hệ thống của mình. Nếu không có những cải cách kịp thời và triệt để, giấc mơ đổi đời của nhiều người trẻ sẽ mãi chỉ là nỗi lo bị bóc lột.
Đồng thời, Đức cũng sẽ bỏ lỡ cơ hội quý giá để giải quyết tình trạng thiếu hụt lao động trầm trọng của mình, gây ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển của quốc gia.
Ý kiến bạn đọc